Сан сұрақтың жауабы
Қостанай облысында 521 ауыл бар. Ең ірі елді мекендерде де, қалаларда да су құбырын пайдаланады. Әр үйге су тартылған. Мұнда облыстағы ауыл тұрғындарының үштен екісі өмір сүреді, бірақ бұл жалпы ауыл санының 33%-і ғана. Қалғандары ұңғымалардан ішеді, тазартылмаған суды өзеннен немесе қазаншұңқырлардан тікелей алады, кейбірі суды тасып ішеді.

Біз Александропольге бара жатырмыз. Бұл – Қостанай облысы Федоров ауданының шағын ғана ауылы. Аудан орталығынан 5 шақырым, облыс орталығынан 65 шақырым қашықта жатыр. Ауылдың жолы жаман емес. Анау айтарлықтай терең шұңқырларды кездестірмейсіз. Салыстырмалы түрде айтсақ, кез келген көлік сағатына 40 шақырым жылдамдықпен еш кедергісіз жүре береді.

Біз ауылға Су күні келіп жеттік. 227 тұрғыны бар Александропольге ауыз су аптасына екі рет: сейсенбі және жұма күндері жеткізіледі. Су күні келгенде Александрополь тұрғындары шелектерін алып, ақшаларын дайындап отырады. Әрбір құтыға 38 литр су ала аласыз. Оны толтыру үшін сізге 75 теңге төлеу қажет.
Құтылар әр көшенің бойында, жол жиегінде тұрады. Кейбір көршілер бірігіп, үлкен ыдысқа су құйып алады. Бұл су таситын көліктерге де тиімді: жол бойына көп тоқтап, уақыт жоғалтпайды. Осы ретте көліктерге де сын айтылады. «Әр бұрышта сынып қала береді», - дейді ауыл тұрғындары.
Біз келген күні де су таситын көліктен ақау шығып, тоқтап қалды. Басқа ауылдарға да су тасып жүрген жүргізушінің айтуынша, Александропольге келетін машина екі апта бұрын жөндеуге қойылды-мыс. Енді оның қызметін қосалқы жүргізуші атқаруда.

Мұның көлігі 3,5 текше суды тасуға қауқарлы. Александрополь тұрғындарының құтыларын толтыру үшін оған ауыл ішінде екі айналым жасау қажет. Жергілікті тұрғындардың сөзінше, кей кезде көлік бір-ақ рет қатынайды, сол себепті, шет жақта тұратындар үшін су жетпей қалып жатады.
Нұргүл Бекентаеваның үйі шет жақта орналасқан. Оның Александропольде тұрғанына 6 жылдан асты. 2 және 4 жасар екі баласы бар. Жолдасы үнемі іс-сапарларда жүреді. Бұл жыл олар үшін су таситын көліктерді күтумен есте қалды.
"Мен осында тұрмысқа шыққаныма 6 жыл болды. Мен бұл жердің адамы емеспін, тек осында тұрмысқа шықтым. Міне, осы алты жыл бойы бізде сумен проблема туындап келеді. Су таситын көлік сынып қалатын кездер болады, су іше алмай қаламыз. Күтеміз, қоңырау шаламыз. Мүмкін 2-3 күн күтеміз, кейде су мүлдем болмайды. Жеке басып қар тасып ерітемін. Түсініп отырсыз ба? Аяғым ауыр болған кезде осы үшін құлап та қалғанмын. Жылаған кездерім де болды. Осында су жоқ болғаны үшін күйеуімнен ажырасып кетпейтін шығармын. Жағдай осылай. Мен қалалықпын, қалада тұрдым және мұндай проблема туралы білмейтін де едім. Мен таңғалдым шынымды айтсам, өйткені, сіз білсеңіз, қалада мұндай мәселе жоқ".

Нұргүл Бекентаева, Федоров ауданы Александрополь ауылының тұрғыны
Қыста Александрополь үйлерін қар қоршаған. Ауыл тұрғындары көктем мен жаз келе бау-бақшаларына пайдаланып, малдарын суару үшін жаңбыр суын ағызып алады, кейде жақын маңдағы қазаншұңқырлардан да тасиды.

Бірақ 2019 жылдың жазында аймақтағы барлық қазаншұңқырлар кеуіп қалған, сондықтан тұрғындарға аудан орталығына барып, ауыз су сатып алуға тура келді.




Әрбір аулада құдықтар бар. Бірақ олардың суы өте тұзды. Ауыл тұрғындары жайлы өмір сүру үшін ылғал көзін іздейді, ол үшін ақша табу – басты міндет. Бірақ ұңғымалар бір-екі жыл ішінде бітеліп қалады және адамдар су таситын көлікті күтушілердің қатарында тұрады.
Биыл билік өкілдері Александропольде су тазалау пунктін қоюға уәде беріп отыр. Ауылға Федоров ауылы жағынан су тартқыш құрылғысы жүргізілмек, сөйтіп, адамдардың кез келген уақытта ауыз су сатып алуларына мүмкіндік бар.

Федоров ауданының ТКШ, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы Ілияс Бектабанов тазалау пункттері тәулік бойы жұмыс істейтін болады деп болжайды. Әр бекетке оператор бекітіледі.

«Операторсыз жағын да қарастырдық, орнына автоматтандырылған пункт қойғымыз келді, бірақ ауылдар үшін мұны орнату қиынға түседі. Оның үстіне вандализм де бар. Сондықтан бекеттерге адам отырғызамыз»

Су тазалау пунктін ауылға кіре берістегі мектеп жанында орналастыру жоспарға алынды.
Көктемде ауылішілік жолдарда жағдай оңай емес. Лайсаң жолдар арқылы ауылдың бір шетінен екінші шетіне жету қиынның қиыны. Бұған қоса 38 литрлік құтымен ауыл ішінде су тасу қариялар немесе Нұргүл сияқты кішкентай балалардың анасы үшін қиямет іс.
Қарасу ауданында тоғыз ауыл су тасып ішіп отыр. Мұндағы техникалар облыстың басқа аудандарындағы сияқты моральдық жағынан да, физикалық жағынан да ескірген.

Іргедегі Комсомольское және Қызкеткен кенттеріне баратын жол Google карталарында жоқ, бірақ біз өз машинамсызбен жолға шығуға тәуекел еттік.

Жолдағы терең шұңқырлардан өткен сайын демімізді ішке тартамыз. Нәтижесінде Қостанай - Қарасу трассасының Комсомольскийге бұрылысына жетіп, жолдың үштен бір бөлігін жүріп өткен соң, біздің түсірілім тобы қайта оралуға шешім қабылдады. Ал бұл жолдармен су таситын көлік қалай жүреді? Бұл енді үлкен мәселе.
Орталық сумен жабдықтау құрылысы бойынша жобалардың құны орасан зор. 700-ге жуық адам тұратын Алтынсарин ауданының Шоқай ауылында құны 615 млн теңге тұратын су құбырын салу жоспарлануда.

Салыстыру үшін айтайық, Федоров ауданының алты ауылында су тазалайтын 6 пункттің құны бюджетке шамамен 460 млн теңгеге түседі. Ал мұнда екі есе көп халық тұрады.

Қостанай облысының 20 шағын ауылында су тазарту пункттерін орнату жоспарланған. Кезекте барлығы 71 елді мекен бар. Су тазалау бекетін орнату үшін су ішуге жарамды басқа да көздердің болмауы шарт. Мұндай қондырғылардың құны әртүрлі.
Амангелді ауданының Қабырға ауылын сумен жабдықтау
99,6 млн теңге
Су көзі – өзен
ЖАНГЕЛДИН АУДАНЫНЫҢ САРЫСУ ЖӘНЕ ҚАЛАМҚАРАСУ СЕЛОЛАРЫН СУМЕН ЖАБДЫҚТАУ ҚҰРЫЛЫСЫ
226,4 млн теңге
Су көзі – өзен
ҚАРАСУ АУДАНЫНЫҢ КОМСОМОЛ, ҚЫЗКЕТКЕН, АМАНГЕЛДІ, ЛЮЛИНКА СЕЛОЛАРЫН СУМЕН ЖАБДЫҚТАУ
534,4 млн теңге
Су көзі – жерасты, өзен
ҚОСТАНАЙ АУДАНЫНЫҢ ШЕМИНОВСКОЕ, БЕЛОЗЕРКА, МАЙКӨЛ АУЫЛДАРЫН СУМЕН ЖАБДЫҚТАУ
508 млн теңге
Жерасты су көзі
Сарыкөл ауданының СЕВАСТОПОЛЬ
селосын сумен жабдықтау
177 млн теңге
Топтық суағар (судың жерүсті көзі)
ФЕДОРОВ АУДАНЫНЫҢ Таза шАңДАК, ЦАБЕЛЕВ, АЛЕКСАНДРОПОЛЬ, ҚАРАҚОПА, КАМЫШНЫЙ ЧАНДАК ЖӘНЕ КРАВЦОВО СЕЛОЛАРЫН СУМЕН ЖАБДЫҚТАУ
460 млн теңге
Қолданыстағы су құбырларына қосу
ҰЗЫНКӨЛ АУДАНЫНЫҢ ТРОЕБРАТ, СУВОРОВО, СОКОЛ СЕЛОЛАРЫН СУМЕН ЖАБДЫҚТАУ
779,9 млн теңге
Қолданыстағы су құбырларына қосу
Қостанай облысы әкімдігі энергетика және коммуналдық шаруашылық басқармасы бөлімінің басшысы Ирина Феськованың пікірінше, су тазарту пункті – бұл су көзіне жалғанатын құбырды, қажет болған жағдайда тазарту нысандары мен контейнерлік типтегі тарату пунктін қамтитын тұтас кешен.

Сондықтан да әр ауылда су тарату пункттерін орнату бағасы өзгеріп отырады.
Мамандар су тарату пункттерін дамып келе жатқан немесе ірі ауылдарға орнату үшін үлкен диаметрлі су тартқыштар қажет екенін түсіндірді. Бұл алдағы уақытта магистралды құбырларды ауыстырмай-ақ, әрбір үйге су жеткізуге мүмкіндік береді.
Бастапқыда тазалау пункттерін 200-ден 300-ге дейін адам тұратын елді мекендерге орнату ұсынылған. Іс жүзіне келгенде үміткер-ауылдардың арасындағы елді мекендер екі-үш есе ауқымды болды. Қысқасы, су тазалау бекеттері – апталап күтілетін су тасушы көліктердің жақсы баламасы.
Кейбіреулер тазалау бекеттерін орнату көп нәрсені шеше алмайды деп отыр. Бірақ, ауылдықтардың басым бөлігі ұңғымалар мен құдықтардан су ішіп отырғанда, мұны жақсы шешім деуге келеді. Қарасу ауданының Амангелді ауылында – 700-ден астам, сол ауданның Люблинка ауылында – 900-ге жуық адам тұрады. Мұнда халық саны баяу, бірақ бірқалыпты өсіп келеді. Олар да суды тазалау пункттеріне қосылуға ниетті.

Федоров ауданы жобаларды бірден алты ауылда (бағдарламадағы кенттердің ең көп саны) жүзеге асырмақ. Жергілікті шенеуніктер мұнымен тоқтаған жоқ. Су тарату пункттерін тағы 4 ауылда жобалау жоспарлануда: Копыченка, Трактовое, Лысановка және Затышенка.
«Ақ бұлақ», «Ауыз су» мемлекеттік бағдарламалары, кейінгі «Өңірлерді дамыту бағдарламасы» ауылдық жерлерді сумен жабдықтау мәселесін толығымен шешкен жоқ. 2020 жылға қарай, осы бағдарламаларға сәйкес Қостанай облысында ауыл тұрғындарының 80% - ы сапалы ауыз сумен қамтамасыз етілуі тиіс болатын.

Билік су тарту жүйесі құрылысынан экономикалық тұрғыда пайда көріп отыр. Дамушы ауылдардағы кәсіпорындарды сол желілерге тартуда. Сондықтан тізімде облыстың шағын ауылдарын орталықтандырылған сумен жабдықтау құрылысына үміткерлер жоқ. «Экономикалық тиімсіз», - дейді билік өкілдері. Бірақ шағын ауыл тұрғындары үшін мұндай дәлелдердің маңызы жоқ, өйткені олар, жалпақ тілмен айтқанда, шай ішу үшін қар ерітіп отыр. Ондаған ауылдар үшін су тасу көліктері тіршілік нәрінің жалғыз қолжетімді көзі болып қалады.
Made on
Tilda